Elektrik sistemlerinin güvenli, düzenli ve mevzuata uygun şekilde çalışması, yalnızca doğru malzeme seçimiyle mümkün değildir. Kurulan sistemlerin belirli aralıklarla kontrol edilmesi, ölçümlerin teknik yöntemlerle gerçekleştirilmesi ve elde edilen sonuçların raporlanması da en az kurulum kadar önem taşır. Özellikle yıldırım ve elektriksel kaçaklara karşı koruma sağlayan sistemlerde yapılacak kontroller, hem can güvenliği hem de yapıların ve elektrikli cihazların korunması açısından dikkate alınması gereken konular arasında yer alır. Bu nedenle işletmelerde, fabrikalarda, konutlarda ve kamuya ait yapılarda elektrik tesisatlarının mevcut durumunun teknik açıdan değerlendirilmesi gerekir.
Yıldırım kaynaklı darbeler, elektrik sistemlerinde ciddi hasarlara neden olabilir. Bir yapının yıldırımdan korunması amacıyla kullanılan paratoner ve topraklama sistemleri, dışarıdan bakıldığında basit bir düzenek gibi görünse de aslında birbirleriyle uyumlu çalışan birçok bileşenden oluşur. Sistemin doğru şekilde çalışabilmesi için yakalama uçlarının, iniş iletkenlerinin, bağlantı noktalarının ve topraklama düzeninin belirli standartlara uygun olması gerekir. Bu nedenle yalnızca sistemin kurulmuş olması yeterli değildir. Zaman içerisinde bağlantılarda gevşeme, korozyon, mekanik hasar veya topraklama değerlerinde değişiklik meydana gelebileceğinden düzenli kontroller yapılmalıdır.
Bu noktada Yıldırımlık ölçümü önemli bir kontrol aşaması olarak öne çıkar. Ölçüm sırasında sistemin topraklama durumu, bağlantıların sürekliliği ve koruma sisteminin genel çalışma koşulları değerlendirilir. Kullanılan ölçüm cihazlarının uygunluğu ve ölçümü gerçekleştiren teknik personelin deneyimi, elde edilen sonuçların güvenilirliği bakımından önemlidir. Ölçüm sonucunda ortaya çıkan değerler yalnızca bir sayı olarak değerlendirilmemeli, tesisin genel yapısı ve mevcut elektrik koruma sistemiyle birlikte ele alınmalıdır.
Bir elektrik tesisinde ölçüm yapılırken öncelikle mevcut sistemin yapısı incelenir. Tesisin büyüklüğü, kullanım amacı, elektrik altyapısının özellikleri, topraklama sistemi ve yıldırımdan korunma düzeni gibi unsurlar değerlendirmeye alınır. Daha sonra uygun ölçüm yöntemleri belirlenerek gerekli kontroller gerçekleştirilir. Bu yaklaşım, özellikle büyük fabrikalar ve çok sayıda elektrikli cihazın bulunduğu işletmeler açısından daha fazla önem taşır. Çünkü küçük bir bağlantı problemi dahi üretim sürecinin durmasına veya yüksek maliyetli ekipmanların zarar görmesine neden olabilir.
Ölçüm ve kontrollerin düzenli yapılmasının başlıca nedenleri arasında şunlar bulunur:
- Elektriksel güvenlik seviyesinin kontrol edilmesi
- Topraklama sistemindeki olası sorunların belirlenmesi
- Yıldırım kaynaklı risklerin azaltılması
- Elektrikli cihazların korunmasına katkı sağlanması
- Mevcut tesisatın teknik durumunun değerlendirilmesi
- Eksik veya hatalı uygulamaların tespit edilmesi
- Yapılan kontrollerin kayıt altına alınması
Raporlama aşaması da ölçüm kadar önemlidir. Yapılan incelemelerin yalnızca sözlü olarak aktarılması, tesisin geçmiş durumuyla karşılaştırma yapılmasını zorlaştırabilir. Teknik raporlar sayesinde ölçüm sonuçları kayıt altına alınır ve ilerleyen dönemlerde yapılacak kontroller için karşılaştırma imkânı oluşur. Böylece tesis yöneticileri, elektrik sisteminin zaman içerisindeki değişimini daha kolay takip edebilir.
Bir Yıldırımlık raporu hazırlanırken ölçümün hangi sistem üzerinde gerçekleştirildiği, hangi değerlerin elde edildiği ve mevcut durumun teknik açıdan nasıl değerlendirildiği açık şekilde belirtilmelidir. Raporun anlaşılır ve düzenli olması, hem teknik ekiplerin hem de işletme sorumlularının sonuçları doğru değerlendirmesine yardımcı olur. Özellikle büyük tesislerde çok sayıda ölçüm noktasının bulunması nedeniyle raporlama sürecinin sistematik şekilde yürütülmesi gerekir.
Raporların yalnızca olumsuzlukları göstermek amacıyla hazırlandığı düşünülmemelidir. Sağlıklı çalışan bir sistemin kayıt altına alınması da oldukça değerlidir. Çünkü ilerleyen dönemlerde gerçekleştirilecek bakım ve kontroller sırasında önceki sonuçlar referans olarak kullanılabilir. Böylece yeni ölçümlerde ortaya çıkan farklılıkların daha kolay anlaşılması mümkün olur.
Elektrik tesislerinin genel uygunluğunun değerlendirilmesi ise yıldırımdan korunma sistemlerinden daha geniş bir konudur. Bir yapının elektrik altyapısında ana dağıtım panolarından prizlere, kablolardan koruma elemanlarına kadar birçok farklı bileşen bulunur. Bu bileşenlerin doğru şekilde seçilmesi ve uygulanması kadar tesisatın mevcut durumunun kontrol edilmesi de önemlidir. Özellikle eski yapılarda zaman içerisinde yapılan tadilatlar, kapasite artışları ve sonradan eklenen elektrikli cihazlar tesisat üzerinde ek yük oluşturabilir.
Bu nedenle Elektrik tesisat uygunluk raporu kapsamında elektrik tesisatının genel durumu teknik açıdan değerlendirilir. Yapılan incelemelerde tesisatın kullanım şartlarına uygunluğu, koruma düzenleri, bağlantılar ve gerekli diğer teknik unsurlar ele alınabilir. Böyle bir çalışma, işletmelerin elektrik altyapılarındaki mevcut durumu daha net şekilde görmesine yardımcı olur.
Özellikle fabrika, hastane, okul, alışveriş merkezi ve iş merkezi gibi yoğun kullanılan yapılarda elektrik tesisatının güvenilir olması büyük önem taşır. Bu tür yapılarda elektrik kesintileri yalnızca günlük faaliyetlerin aksamasına değil, üretim kayıplarına, hizmet süreçlerinin durmasına ve bazı durumlarda ciddi güvenlik sorunlarına da yol açabilir. Bu nedenle elektrik sistemlerinin yalnızca arıza meydana geldiğinde kontrol edilmesi yerine planlı bakım anlayışıyla takip edilmesi daha doğru bir yaklaşım oluşturur.
Ölçüm süreçlerinde dikkat edilmesi gereken bazı temel noktalar vardır. Öncelikle kullanılan cihazların ölçüm yapılacak sisteme uygun olması gerekir. Ölçüm noktalarının doğru belirlenmesi, sonuçların doğru şekilde kaydedilmesi ve değerlendirmelerin teknik kriterler çerçevesinde yapılması önemlidir. Bunun yanında yalnızca ölçüm değerlerine bakarak kesin bir sonuca ulaşmak yerine tesisin fiziksel koşulları da göz önünde bulundurulmalıdır. Korozyona uğramış bağlantılar, zarar görmüş iletkenler veya mekanik olarak hasar görmüş ekipmanlar ölçüm değerleri normal görünse bile ayrıca incelenmelidir.
Bakım çalışmalarının belirli bir plana göre gerçekleştirilmesi de elektrik güvenliği açısından avantaj sağlar. Planlı kontroller sayesinde küçük sorunlar büyümeden tespit edilebilir. Özellikle açık alanlarda bulunan paratoner ve topraklama elemanları hava şartlarından etkilenebileceği için fiziksel kontroller ihmal edilmemelidir. Yağmur, nem, sıcaklık değişimleri ve çevresel koşullar zaman içerisinde bağlantı noktalarında çeşitli problemlere yol açabilir.
Elektrik güvenliği konusunda uzman desteği alınması, işletmeler açısından bu nedenle önemli bir avantaj sağlayabilir. Deneyimli ekipler yalnızca ölçüm yapmakla kalmaz, sistemin genel yapısını değerlendirerek ihtiyaç duyulan kontrollerin kapsamını da belirleyebilir. Böylece işletme sahipleri veya tesis yöneticileri hangi alanlarda iyileştirme yapılması gerektiği konusunda daha sağlıklı bir değerlendirme yapabilir.
Bu noktadan sonra mühendislik hizmeti sunan firmaların deneyimi önem kazanmaya başlar. Alteksan Mühendislik İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, elektrik sektöründeki uzun yıllara dayanan deneyimini günümüz teknolojileriyle birleştirerek farklı tesislerin ihtiyaçlarına yönelik çözümler geliştirmeyi hedeflemektedir. Firmanın uzman kadrosu ve teknik donanımıyla müşterilerine sektörel çözümler sunması, elektrik altyapısının farklı aşamalarında hizmet alınmasına imkân sağlamaktadır.
1991 yılında kurulan Alteksan, merkezini İstanbul’da konumlandırmış olup yüksek gerilim nakil hatları, trafo merkezleri, beton köşkler, jeneratör sistemleri, iç tesisat, elektrik projeleri, topraklama tesisatı ve paratoner tesisatı gibi alanlarda çalışmalar yürütmektedir. Bunun yanında sorumlu mühendislik, danışmanlık ve yüksek gerilim işletmenliği gibi hizmetler de firmanın faaliyetleri arasında yer almaktadır. Fabrika, bina, toplu konut, hastane, okul, iş merkezi ve alışveriş merkezi gibi farklı kullanım amaçlarına sahip yapılarda A.G, Y.G ve zayıf akım sistemlerinin projelendirilmesi ve anahtar teslim kurulumu konusunda da deneyime sahiptir.
Alteksan’ın yaklaşımında mühendislik bilgisinin yanında teknik dokümantasyon ve doğru ekipman kullanımı da önemli bir yer tutmaktadır. Elektrik enerjisinin daha sağlıklı ve verimli şekilde kullanılması, üretim süreçlerinde yaşanabilecek sorunların azaltılmasına katkı sağlayabilir. Bu nedenle elektrik sistemlerinin yalnızca kurulması değil, kurulum sonrasında da düzenli şekilde kontrol edilmesi gerekir.
