Yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte geriatrik kırıklar da giderek daha sık görülmeye başladı. Özellikle basit ev kazaları ve düşük enerjili düşmeler sonrası ortaya çıkan kırıklar; hareket kaybından bağımsız yaşamın sona ermesine kadar ciddi sonuçlara yol açabiliyor. Memorial Bodrum Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Op. Dr. Serkan Akçay, geriatrik kırıkların yalnızca ortopedik bir sorun olmadığını, aynı zamanda yaşlı bireylerin yaşam kalitesini ve genel sağlığını doğrudan etkileyen önemli bir halk sağlığı problemi olduğunu belirterek konu hakkında bilgi verdi.
Yaşla birlikte kemikler daha kırılgan hale geliyor
İleri yaşla birlikte kemik mineral yoğunluğunda doğal bir azalma meydana gelmektedir. Özellikle menopoz sonrası kadınlarda hızlanan osteoporoz, kemiklerin daha hassas ve kırılgan hale gelmesine neden olmaktadır. Uzmanlara göre birçok yaşlı birey kemik erimesi yaşadığını ancak kırık oluşana kadar fark etmemektedir. Kemik kalitesindeki düşüşe ek olarak kas gücünün azalması, denge problemleri ve reflekslerde yavaşlama da düşme riskini artırmaktadır. Bu durum özellikle kalça ve omurga kırıkları açısından ciddi tehlike oluşturmaktadır.
En tehlikeli kırıkların başında kalça kırığı geliyor
Geriatrik yaş grubunda en sık görülen kırıkların başında kalça kırıkları gelmektedir. Basit bir düşme sonrası oluşabilen bu kırıklar, yaşlı bireyin uzun süre yatağa bağımlı kalmasına neden olabilmektedir. Uzmanlar, kalça kırığı sonrası ilk bir yıl içinde ölüm oranlarında belirgin artış görülebildiğine dikkat çekmektedir. Bunun temel nedenleri arasında; hareketsizliğe bağlı gelişen enfeksiyonlar, kas kaybı, damar tıkanıklıkları ve genel sağlık durumunun bozulması yer almaktadır. Kalça kırıklarının yanı sıra şu kırık tipleri de ileri yaşta sık görülmektedir:
- Omurga çökme kırıkları
- El bileği kırıkları
- Omuz çevresi kırıkları
- Pelvis kırıkları
Evdeki gizli tehlikeler kırık riskini artırıyor
Uzmanlara göre geriatrik kırıkların en önemli nedeni düşmelerdir. Özellikle ev ortamındaki bazı küçük ihmaller ciddi sonuçlara yol açabilmektedir. Risk oluşturan başlıca faktörler şunlardır:
- Kaygan halılar
- Yetersiz aydınlatma
- Banyoda tutunma aparatlarının olmaması
- Uygun olmayan terlik ve ayakkabılar
- Dağınık kablolar ve eşikler
- Ayrıca tansiyon ilaçları, uyku ilaçları ve bazı nörolojik tedaviler de baş dönmesi ve denge kaybına neden olarak düşme riskini artırabiliyor.
Sarkopeni yaşlılarda gizli bir tehdit oluşturuyor
Yaşlanmayla birlikte görülen kas erimesi yani “sarkopeni”, geriatrik kırıkların oluşumunda önemli rol oynamaktadır. Kas gücünün azalması hem düşme ihtimalini artırıyor hem de kırık sonrası iyileşme sürecini zorlaştırır. Uzmanlar özellikle ileri yaş grubunda düzenli yürüyüş, direnç egzersizleri ve denge çalışmaları yapılmasının hayati önem taşıdığını vurgulamaktadır.
Tedavide en önemli hedef hastayı hızla ayağa kaldırmak
Geriatrik kırıklarda tedavi planı; kırığın tipi, hastanın genel sağlık durumu ve günlük yaşam beklentisine göre belirlenmektedir. Günümüzde birçok hastada cerrahi tedavi ön plana çıkmaktadır. Cerrahi tedavide şunlar amaçlanır:
- Hastayı mümkün olan en kısa sürede ayağa kaldırmak
- Yatağa bağlı komplikasyonları önlemek
- Hastanın bağımsız yaşamını korumak
Tedavide vida-plak sistemleri, intramedüller çiviler ve özellikle kalça kırıklarında protez uygulamaları tercih edilebilmektedir. Bazı özel durumlarda ise ameliyatsız tedavi uygulanabilir. Stabil kırıklar veya ameliyat riski yüksek hastalarda alçı, ortez, ağrı kontrolü ve fizik tedavi yöntemleri kullanılabilmektedir.
Kırıkları önlemek mümkün
Uzmanlara göre geriatrik kırıkların büyük bölümü alınacak bu basit önlemlerle önlenebilmektedir;
- Kemik sağlığınızı koruyun
- Düzenli kemik yoğunluğu ölçümü yaptırın
- Kalsiyum seviyenizi kontrol ettirin eksikse takviye alın
- D vitamini seviyenizi kontrol ettirin eksikse takviye alın
- Güneş ışığından yeterince faydalanın
- Gerekirse osteoporoz tedavisine başlayın
- Düşme riskini azaltın
- Ev içi aydınlatmayı güçlendirin
- Kaymaz halılar tercih edin
- Banyoya tutunma barları yerleştirin
- Kaymayan tabanlı ayakkabılar kullanın
- Aktif yaşamdan vazgeçmeyin
- Haftada en az 150 dakika fiziksel aktivite yapın
- Düzenli yürüyüş alışkanlığı kazanın
- Denge ve direnç egzersizlerini ihmal etmeyin
- Tai-chi ve pilates gibi dengeyi artıran aktiviteleri değerlendirin
- Düzenli kontrolleri ihmal etmeyin
- Görme ve işitme muayeneleri yaptırın
- Kullanılan ilaçları düzenli gözden geçirin
- Nörolojik ve kardiyolojik değerlendirmeleri aksatmayın
Yaşlı bireylerin bağımsız yaşamı korunabilir
Uzmanlar, geriatrik kırıkların yaşlı bireylerde yalnızca fiziksel değil psikolojik ve sosyal etkiler de oluşturduğunu belirtmektedir. Özellikle hareket kaybı sonrası gelişen yalnızlık, özgüven kaybı ve bağımlılık hissi yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Ancak erken tanı, doğru tedavi ve koruyucu önlemler sayesinde yaşlı bireylerin aktif ve bağımsız yaşamlarını uzun yıllar sürdürebilmeleri mümkün olabilmektedir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
